Diagnoza osobowości

Czasem osoba zgłasza się z poczuciem, że ciągle trafia w podobne konflikty, intensywnie przeżywa odrzucenie, ma trudność z bliskością, często czuje pustkę, wstyd, złość albo silną samokrytykę. Innym razem diagnoza osobowości jest potrzebna, żeby lepiej odróżnić ADHD, traumę, zaburzenia nastroju, spektrum autyzmu czy zaburzenia lękowe od utrwalonych wzorców osobowościowych.

Kiedy warto rozważyć diagnozę osobowości

Diagnoza osobowości może być pomocna, jeśli:

• powtarzają się podobne trudności w relacjach,
• reagujesz bardzo silnie na odrzucenie, krytykę lub dystans drugiej osoby,
• trudno Ci utrzymać stabilny obraz siebie,
• często przeżywasz pustkę, napięcie, wstyd, złość lub poczucie winy,
• masz trudność z rozpoznawaniem swoich potrzeb i granic,
• relacje są intensywne, niestabilne albo obciążone lękiem,
• masz za sobą wcześniejsze diagnozy, ale nadal nie rozumiesz, skąd wynikają Twoje trudności,
• potrzebujesz pogłębionej opinii psychologicznej,
• chcesz lepiej zaplanować psychoterapię.

Czym jest osobowość

Osobowość to względnie trwały sposób przeżywania siebie, innych ludzi i świata. Obejmuje między innymi emocjonalność, obraz siebie, sposób budowania relacji, reagowania na stres, regulowania napięcia i radzenia sobie z konfliktami.

Cechy osobowości same w sobie nie są zaburzeniem. O trudnościach osobowościowych mówimy wtedy, gdy wzorce przeżywania i reagowania są sztywne, powtarzalne, powodują cierpienie lub znacząco utrudniają funkcjonowanie w relacjach, pracy albo codziennym życiu.

Jak wygląda diagnoza osobowości

1. Konsultacja wstępna

Pierwsze spotkanie służy omówieniu powodu zgłoszenia, aktualnych trudności, historii leczenia lub terapii oraz celu diagnozy.

2. Wywiad kliniczny

Diagnoza obejmuje rozmowę o funkcjonowaniu emocjonalnym, relacyjnym, zawodowym i społecznym, a także o historii życia, ważnych relacjach i sposobach radzenia sobie z napięciem.

3. Narzędzia diagnostyczne

W zależności od celu diagnozy mogą zostać wykorzystane ustrukturyzowane wywiady kliniczne oraz testy psychologiczne, np. SCID-5-PD, MMPI-2 lub inne narzędzia dobrane do pytania diagnostycznego.

Dobór narzędzi nie jest automatyczny. Zależy od celu badania, zgłaszanych trudności, wcześniejszej dokumentacji oraz tego, jakie hipotezy diagnostyczne wymagają sprawdzenia.

4. Diagnostyka różnicowa

W diagnozie osobowości ważne jest sprawdzenie, czy trudności nie wynikają przede wszystkim z innych obszarów, np. ADHD, traumy, zaburzeń nastroju, zaburzeń lękowych, spektrum autyzmu, uzależnienia, kryzysu życiowego albo przeciążenia.

5. Omówienie wyników i opinia

Po zakończeniu procesu omawiane są wyniki i ich znaczenie. Możliwe jest przygotowanie pisemnej opinii psychologicznej zawierającej opis funkcjonowania, wnioski diagnostyczne i rekomendacje do dalszej pracy.

Jaki jest sens takiej diagnozy

Dobrze przeprowadzona diagnoza osobowości może pomóc:

• lepiej zrozumieć siebie,
• zaplanować psychoterapię,
• odróżnić różne źródła trudności,
• uporządkować wcześniejsze diagnozy,
• nazwać powtarzające się schematy bez oceniania osoby,
• dobrać adekwatną formę pomocy.

Diagnoza nie powinna odbierać nadziei ani zamykać człowieka w etykiecie. Jej celem jest zrozumienie, które może stać się początkiem bardziej trafnej pomocy.

Diagnoza osobowości nie jest oceną charakteru ani wartości człowieka. Jest próbą opisania utrwalonych sposobów przeżywania i reagowania tak, aby łatwiej było dobrać adekwatną pomoc i zrozumieć, dlaczego pewne trudności powracają mimo wysiłku i prób zmiany.

Czas trwania i forma

• Proces diagnostyczny: zwykle kilka spotkań diagnostycznych, w zależności od zakresu diagnozy
• Czas spotkania diagnostycznego: zwykle 45–50 minut
• Dla kogo: osoby dorosłe
• Forma: stacjonarnie — Sosnowiec, ul. Mariacka 4/II/14

Najczęściej zadawane pytania

Potrzebujesz rozmowy i nie wiesz, od czego zacząć?

Możesz zadzwonić lub napisać SMS. Podczas pierwszego kontaktu pomożemy ustalić, czy lepsza będzie konsultacja, psychoterapia, diagnoza czy inna forma pomocy.

Zobacz też

• Diagnoza ADHD u dorosłych
• Diagnoza różnicowa ADHD
• Psychoterapia psychodynamiczna
• Konsultacje psychologiczne
• Wsparcie w uzależnieniach